Spanjestrijders: Nederland 1935-1940

Spanjestrijders | Alles voor Spanje | Afweerfront 11 april 1938Samen met Samuël Kruizinga (UvA) werk ik sinds de zomer van 2015 aan een nieuw project. We doen onderzoek naar de Nederlandse mannen (en een paar vrouwen) die zich aansloten bij de Internationale Brigades in de Spaanse Burgeroorlog (1936-1939).

Publieksboek: Nederland 1935-1940

Ten eerste willen we de verhalen van de Spanjegangers gebruiken voor een publieksboek dat een nieuwe, levendige blik zal bieden op Nederland in de tweede helft van de jaren dertig. Aan de hand van de Spanjestrijders gaan we schrijven over de angst voor de opkomst van het fascisme en nationaalsocialisme, de zware economische omstandigheden waar het land mee kampte, de lokroep die de Sovjet-Unie op een deel van de bevolking deed uitgaan, en de houding die de Nederlandse regering in deze periode aannam in de internationale politiek en ten opzichte van de eigen bevolking.

Artikelen over de werving van foreign fighters

Daarnaast zullen we de gegevens die ons onderzoek oplevert verwerken in een aantal artikelen over de werving van foreign fighters (strijders die zich vrijwillig melden voor krijgsdienst van een staat waarvan zijzelf de nationaliteit niet bezitten). De analyse die we in die artikelen zullen presenteren, is van grote actuele waarde. Ze zal helpen begrijpen hoe Nederlandse jongeren vandaag de dag gewonnen worden voor het radicale, totalitaire gedachtegoed van Islamitische Staat, en nieuwe ideeën geven voor de manier waarop de werving van huidige en toekomstige generaties rekruten van ondemocratische regimes verstoord kan worden.

Op het eerste gezicht lijkt het wellicht vreemd om onderzoek naar Internationale Brigadisten te gebruiken om inzicht te verkrijgen in de huidige jihadistenproblematiek: de IS- sympathisanten strijden immers voor een gewelddadig theocratisch regime dat voor antimoderne waarden staat, terwijl de leden van de Internationale Brigades uit naam van een areligieus socialisme of communisme vochten tegen het fascisme. Maar voor onze doelstelling zijn beide groepen wel degelijk zeer goed vergelijkbaar. Wij richten ons immers niet op de idealen van de foreign fighters, of op de vraag of zij ‘goed’ of ‘fout’ waren. Het gaat ons expliciet om het wervingsproces, en de politiek-maatschappelijke context daarvan. En juist daarin zijn de Spanjegangers en jihadisten zeer goed vergelijkbaar, want ook de Spanjegangers werden door het overgrote deel van de samenleving en de politiek als een acute bedreiging gezien. Zo bestond er in het Nederland van de jaren 1936-1939 een enorme angst dat terugkerende Spanjestrijders een gewelddadige vijfde colonne zouden vormen, die onder invloed van een inherent niet-Nederlandse ideologie (in dit geval het communisme) stonden.


Subsidies

Ons project wordt financieel ondersteund door het Prins Bernhard Cultuurfonds, de Stichting Democratie & Media en het Professor Van Winterfonds.